Aktualności

Czy wniosek o upadłość chroni członka zarządu spółki z o.o. przed odpowiedzialnością prywatnym majątkiem? Tak, ale należy uważać .... 

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością to jedna z najczęściej wybieranych form prowadzenia biznesu w Polsce. Wynika to m.in. z ograniczonej odpowiedzialności za zobowiązania i prostoty jej założenia – co w praktyce bywa jednym z głównych argumentów za jej założeniem.

Wedle powszechnie panującego przekonania, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości skutecznie zwalnia danego członka z odpowiedzialności swoim osobistym majątkiem. Należy jednakże pamiętać o kilku niezwykle istotnych kwestiach, których uchybienie może nieść katastrofalne skutki. 

1. Złożenie wniosku we właściwym czasie

„Właściwy czas” został zdefiniowany w Ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: “Pr. Up.”). Zgodnie z art. 21 ust. 1 ww. ustawy, czas ten wynosi 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. 

A kiedy ta podstawa następuje? Co do zasady:

a)    kiedy spółka stała się niewypłacalna, tj. kiedy dłużnik nie płaci długów oraz nie będzie tego czynił w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków pieniężnych, przy czym domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
b)    gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Niewypłacalność dłużnika mogłaby co prawda powstać przed upływem tych 3 miesięcy, ale w przypadku sporu na gruncie 299 KSH ciężar dowodowy wykazania braku możliwości odzyskania płynności finansowej spoczywać będzie na wierzycielu, co może być trudne do udowodnienia (tak: Witosz Aleksander Jerzy (red.), Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, WKP 2021, Komentarz do art. 11). 

2. Złożenie wniosku przez Krajowy Rejestr Zadłużonych

Zgodnie z art. 216a ust. 1 Pr. Up., pisma w postępowaniu upadłościowym wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe. Takim system jest obecnie Krajowy Rejestr Zadłużonych. Z przepisu wprost wynika, że pisma oraz dokumenty niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe nie wywołują skutków prawnych.

Mając na uwadze, jak istotne jest zachowanie prawidłowych terminów w kontekście  wniosku o ogłoszenie upadłości, złożenie pisemnego wniosku może skończyć się uchybieniem 30-dniowego terminu. 

3. Prawidłowe uzupełnienie braków formalnych

W swojej praktyce spotkałem się z sytuacją, kiedy członek zarządu złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, a następnie natychmiast zrezygnował z pełnienia funkcji. W tym czasie Sąd zwrócił wniosek z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, które siłą rzeczy nie zostały uzupełnione. Tymczasem, zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2007 r., w sprawie o sygn. akt I UK 349/06, „nieuzupełnienie braków formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości prowadzi do jego zwrotu przez sąd w trybie art. 130 KPC, zaś pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu (art. 130 § 2 k.p.c.).” 

Sytuacja taka jest zatem równoznaczna z brakiem wniosku o ogłoszenie upadłości. A wierzyciel skutecznie zaspokoił się z majątku prywatnego członka zarządu. 

4. Rzekomy brak środków na pokrycie kosztów postępowania.

W praktyce często można spotkać się również z poglądem, że jeżeli spółka nie posiada wystarczających środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, stanowi to przesłankę zwalniającą członka zarządu z odpowiedzialności za niezłożenie tego wniosku w terminie. 

Jest to przekonanie błędne, ponieważ jedynie sąd upadłościowy posiada kompetencje do oceny, czy dany podmiot posiada wystarczające środki na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. W tym miejscu należy przytoczyć wyrok NSA z 21.12.2010 r. (I FSK 36/10, LEX nr 1101750), w którym sąd stwierdził, iż „wymieniona przesłanka braku majątku na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego podlega ocenie sądu upadłościowego w toku postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości i to sąd upadłościowy czyni stosowne ustalenia w tym zakresie. Nie jest więc w żaden sposób uprawnione antycypowanie niejako rozstrzygnięcia sądu upadłościowego przez skarżącego poprzez powoływanie się na okoliczność, która mogłaby dopiero być przedmiotem postępowania przed sądem upadłościowym, wszczętym na skutek złożenia wniosku”.

Innymi słowy, dłużnik nie może powoływać się na prawdopodobną ocenę sądu upadłościowego w przedmiocie braku odpowiednich środków na przeprowadzenie postępowania i tłumaczyć się w ten sposób z braku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Co więcej, należy mieć również na uwadze, że składający wniosek mogą równocześnie złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W dniu 15 marca 2013 roku wszedł w życie przepis Ustawy z 25 stycznia 2013 r. „o zmianie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze”, w którym wykreślono wyłączenie stosowania przepisów o zwolnieniu od kosztów sądowych. Nie ma więc przeszkód, aby Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, nawet kiedy nie ma środków na uiszczenie opłaty sądowej.

5. Zmiany nieujawnione w KRS

Zarówno powołanie jak i odwołanie członka zarządu nabiera mocy z chwilą podjęcia odpowiedniej uchwały przez zgromadzenie wspólników lub w terminie wskazanym w treści uchwały. Oznacza to, że nie jest konieczne ujawnienie takiego członka zarządu w KRS. 

Co więcej, nawet jeśli ktoś był członkiem zarządu przez krótki okres, trudno będzie mu się uwolnić od odpowiedzialności. Zgodnie z orzecznictwem, nieświadomość lub niewiedza członka zarządu, wynikająca z braku kompetencji, czy też zaangażowania w sprawy spółki, nie stanowią okoliczności zwalniających go z odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. (tak: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 grudnia 2020 r. V AGa 215/19 oraz Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2021 r. II CSKP 65/21).

6. Kwestie dowodowe

Aspektem, o którym często się zapomina, jest ciężar dowodu w postępowaniach tego typu. W razie zaistnienia sporu (co do zasady), to na członku zarządu spoczywa ciężar udowodnienia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. 

Brak posiadania takich dowodów, nierzetelnie lub chaotycznie prowadzona księgowość i dokumentacja spółki mogą więc doprowadzić do odpowiedzialności członka zarządu swoim majątkiem osobistym. 

Podsumowanie

We wniosku o zgłoszenie upadłości, najważniejsze jest prawidłowe określenie „właściwego czasu”. Spóźniony (albo nawet przedwczesny) wniosek może skutkować brakiem zwolnienia od odpowiedzialności osobistej. 

Dlatego, mając powyższe na względzie, zawsze lepiej skonsultować się z Kancelarią w celu dokonania prawidłowych czynności faktycznych.