Aktualności

Coraz częstszym zjawiskiem w obrocie gospodarczym jest dokonywanie przekształceń spółek handlowych. Przekształcenie stanowi narzędzie umożliwiające dostosowanie formy prawnej przedsiębiorstwa do aktualnej skali prowadzonej działalności, zmieniających się warunków ekonomicznych, jak również planów rozwojowych wspólników.

Instytucja przekształcenia spółek została uregulowana w art. 551 § 1 i następne Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym spółka jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, prosta spółka akcyjna oraz spółka akcyjna (tzw. spółka przekształcana) mogą zostać przekształcone w inną spółkę handlową (spółkę przekształconą). Ustawodawca na gruncie Kodeksu spółek handlowych w art. 5841 i następne przewidział również możliwość przekształcenia przedsiębiorcy jednoosobowego w spółkę prawa handlowego. 

Przekształcenie podmiotowe polega na zmianie formy prawnej prowadzonej działalności gospodarczej, przy zachowaniu ciągłości istnienia podmiotu. Spółka przekształcana staje się spółką przekształconą z chwilą wpisu spółki przekształconej do Krajowego Rejestru Sądowego (dzień przekształcenia). Jednocześnie sąd rejestrowy z urzędu powinien wykreślić spółkę przekształcaną, zaś w przypadku przedsiębiorcy jednoosobowego dokonuje się jego wykreślenia z CEIDG. 

W wyniku przekształcenia nie dochodzi do zmiany tożsamości podmiotowej przedsiębiorcy – zmianie ulega wyłącznie jego forma prawna. Oznacza to, że spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki spółki przekształcanej.

Spółka przekształcona pozostaje zatem stroną umów handlowych, zobowiązań finansowych, czy należności wynikających z prowadzonej działalności na gruncie cywilnym. 

Kluczowym etapem kompleksowego procesu przekształcenia spółki jest audyt dokumentacji spółki przekształcanej. W praktyce obrotu gospodarczego często zdarza się, że kontrahenci lub instytucje finansowe wymagają poinformowania o przekształceniu, a niekiedy nawet uzyskania ich uprzedniej zgody. 

Tego typu postanowienia umowne niejednokrotnie budzą wątpliwości w zakresie ważności. Co do zasady przekształcenie spółki stanowi wewnętrzną decyzję przedsiębiorcy, która nie jest uzależniona od wpływów zewnętrznych. Ustawodawca na gruncie Kodeksu Spółek Handlowych nie warunkuje procesu przekształcenia od uzyskania aprobaty jakiegokolwiek podmiotu. Wskazuje na to sam fakt, że przekształcenie oparte jest na zasadzie kontynuacji, czyli spółka przekształcona staje się następcą prawnym poprzedniego podmiotu, a tym samym dotychczas zawarte umowy pozostają w mocy niezależnie od woli kontrahenta. 

Niemniej jednak podmioty obrotu prawnego mogą skorzystać z zasady swobody umów wyrażonej w art. 3531 Kodeksu cywilnego i wprowadzić dodatkowe zastrzeżenia umowne na wypadek zmiany formy prowadzenia działalności gospodarczej, o ile nie jest to sprzeczne z właściwością stosunku, ustawą ani zasadami współżycia społecznego. Tym samym powszechne jest w obrocie prawnym stosowanie tzw. klauzul change of control. Pod tym pojęciem należy rozumieć postanowienia umowne, które przewidują określone skutki prawne w przypadku zmiany właścicielskiej, przejęcia kontroli nad jedną ze stron, zmian w zarządzie czy zmiany formy prowadzenia działalności gospodarczej. Jako uzasadnienie wprowadzenia klauzul change of control wskazuje się ochronę interesów strony, dla której zmiana formy prawnej może stanowić istotne zagrożenie gospodarcze w zakresie dalszej realizacji umowy. Instytucje finansowe lub przedsiębiorcy nakładają zobowiązanie, iż w przypadku niepoinformowania lub nieuzyskania zgody przed dokonaniem przekształcenia przysługuje im prawo wypowiedzenia umowy, nałożenia kary umownej lub następuje natychmiastowa wymagalność określonego roszczenia.  

Wykładnia klauzul change of control każdorazowo wymaga indywidualnej interpretacji, ponieważ w ich treści mogą nie zostać zawarte wprost sformułowania wskazujące na obowiązek informacyjny (np.  w przypadku zmiany formy prawnej, w przypadku przekształcenia spółki, w przypadku reorganizacji spółki). W praktyce obrotu spotyka się zapisy, iż na spółce ciąży obowiązek utrzymania określonej wysokości kapitału, określonej wartości wskaźników uzależniających otrzymane dofinansowanie bądź kontrahent uzależnia realizacje umowę od innych czynników lub mierników, które mogą nie być wprost powiązane z procesem przekształcenia. 

Brak odpowiedniej analizy dokumentów może prowadzić do powstania negatywnych konsekwencji prawnych lub finansowych, w tym ryzyka wypowiedzenia umów lub utraty źródeł finansowania.

W ramach audytu umów zaleca się dokonanie wszechstronnej analizy wszystkich dokumentów skutkujących odpowiedzialnością kontraktową, a w szczególności:
•    umowy o stałej współpracy z kontrahentami,
•    umowy zawarte z instytucjami finansowymi (np. umowy kredytowe, umowy leasingowe),
•    dokumenty związane z prawami do nieruchomości, w tym wpisy w księgach wieczystych, 
•    dokumentacja dotycząca środków trwałych, w szczególności pojazdów, 
•    umowy o dofinansowania oraz pomoc publiczną. 

Przekształcenie spółki jest skutecznym narzędziem reorganizacji działalności gospodarczej, jednak jego przeprowadzenie wymaga starannego przygotowania oraz kompleksowej analizy prawnej. Profesjonalne wsparcie prawne na etapie planowania i realizacji przekształcenia pozwala ograniczyć ryzyka oraz zapewnić ciągłość funkcjonowania przedsiębiorstwa. Szczególną uwagę należy skierować co do postanowień umownych warunkujących przekształcenie spółki od uprzednio wyrażonej zgody przez kontrahenta lub instytucję finansową. Co do zasady brak takiej zgody nie stanowi czynnika wstrzymującego przekształcenie spółki, ponieważ spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązków spółki przekształcanej z mocy ustawy. Niemniej jednak istnieje ryzyko poniesienia odpowiedzialności kontraktowej w zakresie niewywiązania się z ciążących obowiązków jako strony umowy. Każdorazowo wymagane jest podejście indywidualne oraz dokonanie pogłębionej analizy prawnej, czy pomimo skorzystania z zasady swobody umów, w danym stanie faktycznym klauzule change of control są zgodne z właściwością stosunku prawnego, ustawą i zasadami współżycia.