Aktualności

Dnia 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał przełomowy wyrok o sygnaturze akt P 10/16, który znacząco zmienia dotychczasową praktykę w sprawie zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu przez przedsiębiorstwa przesyłowe. 

Na wielu prywatnych działkach przedsiębiorstwa przesyłowe oraz Skarb Państwa bezumownie umieszczały urządzenia przesyłowe, takie jak: słupy energetyczne, gazociągi, linie telekomunikacyjne. W ten sposób powstały liczne spory co do możliwości zasiedzenia przez przedsiębiorstwo przesyłowe służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu.  

Istota omawianej problematyki sprowadza się do faktu, że ustawodawca wprowadził instytucję służebności przesyłu na grunt Kodeksu Cywilnego dnia 3 sierpnia 2008 r. (art. 3051-3054 k.c.), zaś przedsiębiorstwa państwowe dokonywały zabudowań gruntu urządzeniami przesyłowymi przed wejściem w życie wyżej wskazanego przepisu (tj. przed 2008 r.). Instalacja urządzeń przesyłowych odbywała się bez przeprowadzenia procedury wywłaszczeniowej, wypłacenia należnego odszkodowania za naruszenie prawa własności lub bez ustanowienia umownej i odpłatnej służebności. Następnie przedsiębiorstwa przesyłowe zmierzały drogą sądową do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu urządzeń, które zostały wybudowane przed 2008 r. 

Tym samym sądy powszechne skierowały swoje wątpliwości w formie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, tj.:
a)     Czy jest możliwe nabycie przed wejściem w życie art. 3051-3054 k.c. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, jeśli nigdy nie przeprowadzono    formalnego wywłaszczenia?
b)    Czy przedmiotowa praktyka przedsiębiorstw przesyłowych narusza prawo własności wyrażone w Konstytucji RP?
c)    Czy masowe zasiedzenia naruszają standardy ochrony własności wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka?
d)    Czy zasiedzenie służebności przesyłu może działać przeciwko właścicielom, którzy nie mieli świadomości, że biegnie przeciwko nim termin zasiedzenia?

Trybunał Konstytucyjny w ramach orzeczenia o sygnaturze akt P 10/16 orzekł, że rozumienie przepisów w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W ten sposób Trybunał Konstytucyjny wyraził, że dopuszczenie możliwości zasiedzenia tak powstałej służebności, pomimo wieloletniego korzystania z gruntu, byłoby nadmiernym ograniczeniem prawa własności właścicieli działek gruntowych, co dla swojej skuteczności wymaga wyraźnej podstawy ustawowej, a przed wejściem w życie art. 3051-3054 k.c.  podstawa prawna nie istniała. 

Konsekwencją wydania przez Trybunał Konstytucyjny omawianego wyroku jest powstanie możliwości dla właścicieli, na których działkach znajdują się słupy energetyczne, gazociągi, linie telekomunikacyjne pochodzące z okresu sprzed 2008 r. do zakwestionowania obecności infrastruktury na ich nieruchomościach. Tym samym przysługuje im roszczenie odszkodowawcze lub możliwość dochodzenia wynagrodzenia za wieloletnie i bezumowne korzystanie z gruntu.  

Kolejnym skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest możliwość żądania przez właścicieli nieruchomości w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wznowienia wszystkich postępowań, które zakończyły się prawomocnie w ciągu ostatnich 10 lat. 

Na tej podstawie należy przyjąć, że właściciele działek zyskali narzędzie do dochodzenia swoich praw. Jednakże przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do ściśle określonego stanu faktycznego. Tym samym każda sprawa wymaga indywidualnej i pogłębionej analizy, co do zasadności dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu bądź przysługującego roszczenia odszkodowawczego.