Aktualności

Kontynuując cykl artykułów poświęconych instytucji zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorstwa przesyłowe, należy podkreślić, że w wyniku wydania kolejnych korzystnych orzeczeń ochrona praw właścicieli nieruchomości uległa istotnemu wzmocnieniu.

Tytułem krótkiego wprowadzenia warto przypomnieć, że przed sądami powszechnymi nadal toczy się wiele postępowań dotyczących zasiedzenia przez przedsiębiorstwa przesyłowe służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Powszechnie znana jest praktyka przedsiębiorstw przesyłowych polegająca na lokalizowaniu na przełomie lat 80. I 90. urządzeń przesyłowych, takich jak słupy energetyczne, wodociągi, gazociągi czy linie telekomunikacyjne, na gruntach stanowiących własność prywatną. Działania te często były podejmowane bez przeprowadzenia procedury wywłaszczeniowej, wypłaty należnego odszkodowania lub ustanowienia odpłatnego prawa do korzystania z nieruchomości.

Po wprowadzeniu do Kodeksu cywilnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. instytucji służebności przesyłu przedsiębiorstwa przesyłowe zaczęły powoływać się na możliwość zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Celem takich działań było uzyskanie sądowego potwierdzenia prawa do korzystania z cudzych nieruchomości bez konieczności ponoszenia konsekwencji związanych z wcześniejszym zajęciem gruntów.

Jak wskazano w poprzednim artykule Kancelarii PRIMO LEGE z dnia 8 grudnia 2025 r., istotne stanowisko w tej kwestii zajął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. P 10/16. Pogląd wyrażony przez Trybunał został następnie potwierdzony w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Oznacza to, że właściciele nieruchomości zostali wyposażeni w skuteczne instrumenty prawne pozwalające na kwestionowanie obecności infrastruktury przesyłowej na ich gruntach, a także dochodzenie odszkodowania lub wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2026 r., sygn. II CSKP 1045/24, przedsiębiorstwa przesyłowe nie mogą doliczać do okresu niezbędnego do zasiedzenia czasu korzystania z nieruchomości przypadającego przed wejściem w życie przepisów regulujących służebność przesyłu, tj. przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Zdaniem Sądu Najwyższego, podzielającego stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, nie jest możliwe zasiedzenie prawa, które w danym okresie nie funkcjonowało w systemie prawnym.

Nie można pominąć faktu, że jeszcze w postanowieniu z dnia 15 lipca 2025 r., sygn. I CSK 1030/24, Sąd Najwyższy prezentował odmienne stanowisko. Okoliczność ta podkreśla doniosłość postanowienia z dnia 19 marca 2026 r., sygn. II CSKP 1045/24, które wyznacza nowy kierunek wykładni i stanowi istotne odejście od dotychczas dominującej linii orzeczniczej. W ślad za stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego również sądy powszechne coraz częściej rozstrzygają tego rodzaju sprawy na korzyść właścicieli nieruchomości obciążonych infrastrukturą przesyłową.

Powyższe rozstrzygnięcia potwierdzają, że właściciele nieruchomości, na których posadowiono urządzenia przesyłowe, nie pozostają bez ochrony prawnej. Aktualny kierunek orzecznictwa ogranicza możliwość skutecznego powoływania się przez przedsiębiorstwa przesyłowe na zasiedzenie służebności przesyłu z uwzględnieniem okresów sprzed dnia 3 sierpnia 2008 r., co w wielu przypadkach może prowadzić do uznania, że przedsiębiorstwa te nie nabyły prawa do korzystania z cudzych nieruchomości.

W konsekwencji właściciele nieruchomości powinni każdorazowo dokonać analizy stanu prawnego swoich gruntów oraz zweryfikować podstawy prawne, na które powołują się przedsiębiorstwa przesyłowe. W wielu przypadkach możliwe jest skuteczne zakwestionowanie zarzutu zasiedzenia, a także dochodzenie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, odszkodowania za ograniczenie prawa własności lub ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem.

Należy jednak pamiętać, że każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, a jej wynik zależy od okoliczności konkretnego przypadku, w szczególności daty posadowienia urządzeń, charakteru korzystania z nieruchomości oraz zgromadzonego materiału dowodowego. Niemniej aktualne orzecznictwo dostarcza właścicielom gruntów silnych argumentów pozwalających skutecznie chronić ich prawa oraz dochodzić należnych roszczeń wobec przedsiębiorstw przesyłowych.